Boekrecensie: Paradijsvogel boven de Hoge Woerd

‘Paradijsvogel boven de Hoge Woerd is gebaseerd op het levensverhaal van een Nederlandse vrouw en haar Marokkaanse man, en hun zoon Ilias die in 2015 bij een tragisch busongeluk om het leven kwam in Utrecht. Ilias’ moeder zocht contact met Abdelkader Benali en vroeg hem over hun zoon te schrijven’ luidt het nawoord bij deze roman.

Benali sprak uitgebreid met beide ouders en heeft hun verhaal als inspiratiebron gebruikt, maar de artistieke vrijheid genomen om er zijn eigen draai aan te geven. Alle in het boek voorkomende namen zijn gefingeerd, behalve die van Ilias, omdat zijn moeder graag wilde dat zijn naam wordt genoemd.

Ilias is een vrolijke, ondernemende, nieuwsgierige jongen met veel levenslust, die graag de grenzen opzoekt. Met zijn charme weet hij mensen voor zich te winnen. Hij is twaalf jaar en net klaar met de brugklas als hij verongelukt.

Moeder Sophie en vader Abdallah zijn heel verschillend en vullen elkaar goed aan. Zij weten elkaar ook te vinden in het samen vormgeven aan het afscheid van Ilias als kind van twee culturen. De imam spreekt het dodengebed voor hem uit en een Nederlandse priester geeft bij het islamitische graf in Utrecht de zegen.

Na het plotseling overlijden van Ilias gaan zijn ouders in hun diepe verdriet terug naar hun kern. Sophie zoekt haar heil in yoga, leest alle boeken over rouw en begint met het schrijven van een dagboek omdat zij haar herinneringen aan Ilias wil vasthouden. Abdallah keert in zichzelf, gaat Koranverzen beluisteren en ontvlucht het huis. Ook vertrekt hij alleen naar Marokko en blijft maanden weg. Dat is voor hem een veilige omgeving waar hij niet continu aan Ilias wordt herinnerd.

De ouders laten elkaar de ruimte, maar dat het niet altijd meevalt en tot de nodige wrijving leidt, is ook duidelijk.

Benali schrijft in een poëtische, beeldende stijl met veel inlevingsvermogen en hij gebruikt mooi gevonden beeldspraak. Over de wanhoop van Sophie: ‘Ik kan niet koken. Ik kan niet dansen. Ik kan niet praten. Ik kan niet vrijen. Ik kan niet wassen. Ik kan niet opgeven. Ik kan niet vechten. Ik kan niet schreeuwen. Ik kan niet teruggaan. Ik kan niet vooruit. Ik kan niet luisteren. Ik kan niet horen. Ik kan niet spreken. Ik kan niet zijn. Het waren de mantra’s van een dakloze moeder. Ilias was het dak. Was ook de deur. Was het raam.’

Het resultaat is een zeer lezenswaardige roman over de bi-culturele relatie tussen Sophie en Abdallah en hoe die onder druk komt te staan na het overlijden van hun zoon Ilias. Maar dit boek gaat over meer dan rouw en verdriet, het is vooral ook een verhaal van liefde en wat het betekent om letterlijk samen in twee werelden te leven en te proberen die met elkaar te verenigen. Dat zit soms in kleine dagelijkse dingen, waar je niet zo snel bij stil staat. Het is knap hoe Benali dit subtiel en vaak ook met humor verweeft in het verhaal. Mij geeft hij daarmee ook een boeiend inzicht in een heel ander leven dan het mijne en houdt hij tegelijkertijd een spiegel voor.

De opvallende titel die hij deze roman gaf heeft een dubbele betekenis. Volgens de islam gaat een kind dat overlijdt rechtstreeks naar het paradijs, als een vogel in de hoogste boom. In de Nederlandse betekenis is een paradijsvogel een bijzonder, kleurrijk persoon en dat was Ilias ook.

Abdelkader Benali schreef over Ilias en zijn ouders een prachtige roman die een breed lezerspubliek verdient.

Marja Bouwman

Abdelkader Benali – Paradijsvogel boven de Hoge Woerd
Uitgeverij De Arbeiderspers, 2022