Boekrecensie: Troost

KokBoekencentrum Uitgevers, 2019

Journalist Hella van der Wijst presenteerde drie jaar lang het tv-programma ‘Ik mis je’ van de Evangelische Omroep waarin persoonlijke gesprekken met nabestaanden worden gevoerd bij het graf van een geliefde. Dit boek is gebaseerd op diepgaandere interviews met mensen die in het programma al te zien waren, met de nadruk op de vraag waar zij troost uit halen.

Er staan 22 persoonlijke verhalen in, gerubriceerd in vier hoofdstukken waarin een vorm van troost centraal staat: Hart (Troost is… teren op liefde), Hoofd (Troost is… hoofd en hart in balans brengen), Boven (Troost is… soms Boven) en Handen (Troost is… hard werken).

Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een korte beschouwing van een of meer deskundigen. Mooi is het voorwoord van Jolanda Kolsteren, de moeder van Tijn, het jongetje dat bekend werd met zijn nagellakactie voor 3FM Serious Request.

Middenin het boek staat een Top Tien ‘Wat kun je beter wel en niet doen of zeggen bij verlies?’ gebaseerd op de resultaten van een enquête vanuit ‘Ik mis je’. Deze lijsten bevatten nogal wat open deuren. Waardevol is het commentaar dat rouwdeskundige Manu Keirse hier geeft. “Het meest troostvolle wat je kunt doen is luisteren, luisteren en nog eens luisteren. Troosten is helpen te leven met vragen waarop geen antwoorden zijn. Troosten is trouw blijven, ook als het moeilijk is. Troosten is geen dam opwerpen tegen het verdriet, maar juist een bedding waarin het verdriet mag stromen.”

In het hoofdstuk Boven ontlenen vrijwel alle geïnterviewden steun aan hun geloof in God. Bijzonder is het verhaal van de dominee die zijn zoon verloor. Hij is zijn geloof niet verloren, maar vertelt dat hij wel worstelt met de vraag waarom God dit leed niet heeft tegengehouden. “Het was niet zozeer mijn vraag waarom Peter moest sterven, maar eerder waarom zijn gezin zonder hem verder moet. Dit gezin kan niet zonder vader. Aan dit sterven valt geen enkele zin te ontdekken.” Opmerkingen ‘dat het zijn tijd was’ en ‘dat God een andere taak voor hem had’, gaven hem dan ook geen troost. Wel het delen van het verdriet met mensen die zelf een dergelijk verdriet kenden. “Verdriet delen is niet halveren maar wel samen dragen.”

Mooi is ook de beschouwing bij dit hoofdstuk van een joodse rabbijn en een hoogleraar godsdienstwetenschap. Rouwrituelen, of ze nu een godsdienstige basis hebben of niet, geven geen antwoord, maar wel troost en houvast.

In het laatste hoofdstuk wordt het belang van beweging en aandacht voor het lichaam beschreven. Dat kan door beweging en sport maar ook door te schrijven of door met je handen iets te maken, bijvoorbeeld een monumentje of iets nieuws van de kledingstukken van de overledene. De meeste mensen vinden hier hun eigen vorm in. Zo vertelt een moeder dat zij door eindeloos te fietsen, liefst met tegenwind, haar woede tegenover de man die haar dochter doodreed kon uiten. En een andere moeder die erbij was toen haar twee dochters omkwamen bij een auto-ongeluk hoe het kapot gooien van oud serviesgoed haar troost geeft. “Als ik door het oude spul heen was, dan kocht ik gewoon meer bij de kringloop!”

De verhalen zijn heel verschillend en maken duidelijk dat iedereen op andere wijze rouwt en uit andere dingen troost haalt. Het delen van verhalen is een belangrijke vorm van troost.

Het boek is prettig leesbaar, ook door de korte hoofdstukken. Minder geslaagd zijn de steeds herhaalde verwijzingen naar het tv-programma. Voor wie graag naar ‘Ik mis je’ kijkt en van ervaringsverhalen houdt, is ‘Troost’ een mooie aanvulling.

Marja Bouwman

OOK publiceert elk kwartaal boekrecensies in haar tijdschrift Nabij. Dit tijdschrift wordt gemaakt door vrijwilligers, allen lotgenoten. Na publicatie in de Nabij verschijnt de recensie online. Wil jij een boek aan de redactie sturen, zodat het op de OOK-site komt? Stuur de redactie een recensie-exemplaar. Mail: redactie@oudersoverledenkind.nl.