OOK-recensie: Overlevingskunst

Christa Anbeek (1961) verloor op 21-jarige leeftijd binnen een jaar tijd haar beide ouders en haar broer; haar vader en broer door suïcide. Dood en omgaan met verlies hebben sindsdien haar leven en werk getekend. Ze schreef een proefschrift over de dood en was docent filosofie. Bekend werd ‘De berg van de ziel’ (2013), het boek dat zij samen met Ada de Jong schreef. 

Na het plotseling overlijden van haar partner tijdens een vakantie in Spanje, wordt Christa Anbeek opnieuw in diepe rouw gedompeld. Zij begint een zoektocht naar antwoorden hoe te kunnen leven met dit immense verlies en niet alleen te ‘overleven’. Is er een houding van levenskunst te vinden als je geliefde sterft, of is het puur een kwestie van overleven?

In die zoektocht leest zij over verschillende filosofische stromingen en andere levensbeschouwingen en betrekt dat steeds op haar eigen ervaringen. Er komen veel verschillende invalshoeken aan bod. Van de existentiële psychotherapie van psychiater/schrijver Irvin Yalom gaat ze naar hedendaagse filosofen van de levenskunst als Joep Dohmen. Geraakt is Anbeek door de herkenning die de schrijfsters Anna Enquist, Kristien Hemmerechts en Patricia de Martelaere bij haar oproepen door hun wanhoop en woede openlijk te uiten. Ze gaat in op het door Pim van Lommel gedane onderzoek naar bijna-doodervaringen en de door hem ontworpen theorie van het oneindige bewustzijn. Ze legt zijn inzichten naast die van psychiater/dichter Rutger Kopland, die een hartstilstand overleefde.

Daarna volgen de visie van het Tibetaans boeddhisme en zen over de dood als overgang naar nieuw leven. En als laatste onderzoekt Anbeek de natuurfilosofie.  Anbeek beschrijft de verschillende stromingen in een heldere, toegankelijke stijl. Alleen het laatste hoofdstuk over de natuurfilosofie is wat moeilijker te volgen, maar dat ligt niet zozeer aan de schrijfster als aan de denkbeelden van deze stroming.

Haar persoonlijke ervaringen vertelt zij in briefvorm, gericht aan haar dochter. Het krijgen van een kind was destijds Anbeeks keuze voor het leven, om iets tegenover de dood van haar familieleden te zetten. Uiteindelijk is haar conclusie dat er aan de dood geen echte betekenis is te geven. ‘Er is geen zin in de dood, uit alles blijkt dat er slechts zin is in het leven.’

Ontroerend is het slot, de antwoordbrief van dochter Roos aan haar moeder.

‘Overlevingskunst’ is interessant voor wie met zingevingsvragen rond de dood verdieping zoekt, in de wetenschap dat deze vragen vele filosofen, schrijvers en wetenschappers hebben beziggehouden zonder dat een eenduidig antwoord mogelijk lijkt. Of misschien is de essentie dat iedereen de antwoorden voor zichzelf moet bepalen.

De zwartwit foto’s van de kunstwerken van beeldhouwer Jaap Schuurmans vormen een mooie en toepasselijke aanvulling op de verschillende hoofdstukken. 

Christa Anbeek – Overlevingskunst. Leven met de dood van een dierbare

Uitgeverij Ten Have, 2010

Recensies op de website van OOK

OOK publiceert elk kwartaal boekrecensies in haar tijdschrift Nabij. Dit tijdschrift wordt gemaakt door vrijwilligers, allen lotgenoten. Na publicatie in de Nabij verschijnt de recensie online. Wil jij een boek aan de redactie sturen, zodat het op de OOK-site komt? Stuur de redactie een recensie-exemplaar. Mail: redactie@oudersoverledenkind.nl.