Vertroostingen

Uitgeverij Lannoo nv, Tielt 2022

Meerdere keren kwam Dirk de Wachter op mijn pad, figuurlijk. Mijn nieuwsgierigheid was gewekt en ik heb zijn nieuwste boek Vertroostingen gekocht. Het boek is verdeeld in vijftien hoofdstukken; in veertien daarvan komt in de titel het woord ‘troost’ voor. Het boek is dus heel geschikt voor onze vereniging.

Dirk de Wachter is psychiater en zal dus wel een intelligent mens zijn. Toch is zijn boodschap heel eenvoudig en voor iedereen te begrijpen. De nabijheid van de ander, oprechte aandacht is de basis.

‘De kunst van het leven bestaat erin om aan de goede kant van de baan te blijven. We proberen de lastige kant te vermijden, waar het donker is, slijkerig en vuil, waar we gekwetst worden en bedroefd en pijnlijk onderuit gaan….. Met wat geluk worden we onderweg bijgestaan, krijgen we de nodige ondersteuning en opvang bij struikelingen op onze tocht.

Onlangs kreeg Dirk de Wachter een levensbedreigende ziekte. Zijn geliefden waren er om hem vast te houden. Maar daarnaast werd hij overspoeld met reacties van onbekenden die zelf geconfronteerd waren met ziekte of andere ellendige gebeurtenissen. Ze werden blijkbaar getroost in de herkenning van hun situatie. Het tonen van kwetsbaarheid lijkt een heel krachtige verbinding te leggen, één die nodig is om niet eenzaam af te glijden in wanhoop.

De behoefte aan troost is bekend en wordt erkend in de psychiatrie en psychologie. Er gebeurt iets en dan moet jij troosten. Wat troost er dan? Dirk de Wachter heeft het zelf ondervonden: de aanraking door een mens, de blik van een mens, de nabijheid van een mens. Er is ook troost van verdere afstand mogelijk. Hij kreeg kaarten en brieven van onbekenden, mensen die zeggen voor hem te bidden, mensen die een kaars voor hem aansteken. Hij is niet gelovig en heeft niets met het branden van kaarsen, maar het doet hem goed.

In het boek komen de woorden ‘de blik van de ander’ steeds terug. Tijdens de ziekenhuisopname is De Wachter heel tevreden over de medische zorg van artsen en verpleegkundigen en toch hunkert hij naar contact met een “gewoon” mens. Hij spreekt een vrouw, die komt schoonmaken, aan. Vijf minuten vertelt ze over haar leven. Hij wil haar bedanken maar heeft haar niet meer gezien. Het wezenlijke van het menselijk bestaan is wat tussen twee mensen, in de nabijheid van de ander, bestaat. Een vriendelijk woord, een handdruk, een blik, medemenselijkheid.

Dirk de Wachter schrijft heel mooi over verdriet.

‘Verdriet is een ding met stekels. Als iemand een kind verliest, dan doet dat pijn. Dat verwondt een mens tot bloedens toe. Therapeuten hebben de neiging dat verdriet weg te willen nemen. De Wachter vindt dat niet de juiste manier.

Dat verdriet moet je behouden, maar wikkel het in, omzwachtel het met verhalen en woorden, met schoonheid en nabijheid. Pak het in zodat je het onder je arm mee kunt dragen. Het is er dan nog, maar het steekt niet meer. Mensen in grote rouw willen die rouw niet zomaar vergeten. Omdat ze hun kind niet willen vergeten. Dat verdriet bestaat vanwege die grote liefde. Maar het mag alleen niet meer zo verwonden.’

In hoofdstuk 12 schrijft Dirk de Wachter over troost door de kunst.

Filosoof Stine Jensen schreef in haar boek Troostfilosofie: kunst is er voor de schoonheid maar ook voor de troost. Schoonheid kan troosten. Ik kan dat volmondig beamen. Sinds het overlijden van mijn zoon Krystian hangen er twee nieuwe schilderijen in mijn kamer.

De woorden van Dirk de Wachter ‘troost vind je in de aanwezigheid van de ander’ zal ik niet gauw vergeten.

Gerie Brouwer

OOK publiceert elk kwartaal boekrecensies in haar tijdschrift Nabij. Dit tijdschrift wordt gemaakt door vrijwilligers, allen lotgenoten. Na publicatie in de Nabij verschijnt de recensie online. Wil jij een boek aan de redactie sturen, zodat het op de OOK-site komt? Stuur de redactie een recensie-exemplaar. Mail: redactie@oudersoverledenkind.nl.