Wat als de feestdagen na een verlies niet langer ‘feest’dagen zijn?

De aanwezigheid van de afwezigheid

De Verbonden Broers en Zussen, een werkgroep van OOK, publiceert regelmatig verhalen van lotgenoten. Hoe is het om een of meerdere broers/zussen te verliezen? Hanna is lotgenoot en schrijft deze serie. 

Als je aan de gemiddelde Nederlander vraagt waar hij of zij aan denkt bij het woord kerst zullen er waarschijnlijk woorden als samenzijn, familie, lichtjes en gezelligheid worden genoemd. En dat zou Kerstmis ook eigenlijk moeten zijn. Een samenzijn met familie waarbij het gezellig is, waar (te) veel gegeten wordt en waarbij leuke anekdotes worden gedeeld over die gekke oom of over een vakantie van vroeger. Maar wat als er aan de kersttafel een stoel leeg blijft omdat er een broer of zus mist? Is Kerstmis dan nog steeds een feest om naar uit te kijken en een samenzijn vol gezelligheid? Of maakt het juist pijnlijk zichtbaar dat een familie incompleet is?

Onze kerst is sinds 2000 incompleet. Het is acht augustus als de politie ’s avonds voor de deur staat met de mededeling dat mijn oudste broer op 23-jarige leeftijd is omgekomen bij een vliegtuigongeluk in Hongarije. Ik was toen elf jaar oud en had nog drie andere broers boven mij en twee zussen. Nog steeds een volle tafel met kerst, maar ook een plaats aan tafel die nooit meer gevuld zal worden. Toen kon ik mij met geen mogelijkheid bedenken dat er dit jaar nog een lege plaats bij zou komen. Weer in de maand augustus en opnieuw een broer. Hij werd 42 jaar.

De eerste kerst zonder die ene persoon. De eerste jaarwisseling. Mensen die je een gelukkig nieuwjaar wensen, terwijl je je mogelijk verre van gelukkig voelt.

Hoewel de kerstdagen inmiddels lichtelijk dreigend dichterbij komen, probeer ik ook de laatste kerst te koesteren. Vanwege corona vierden we het niet met hele gezin, maar in twee groepen. Mijn 42-jarige broer kwam samen met mijn ouders bij mijn gezin eten. Voor hem was dit denk ik ook het meest haalbare. Zes jaar ervoor werd hij aangereden door een auto en door het ontstane hersenletsel vond hij veel geluid en prikkels zwaar. Blijkbaar had hij ons samenzijn als prettig ervaren, want een paar dagen na Kerstmis stond mijn moeder voor de deur met een bos witte rozen: ’’Van je broer, omdat hij het zo fijn vond.’’ Ik moet weer glimlachen bij het idee. De schat.

Marieke Knegtel, praktijk onder de vleugels

Marieke Knegtel, praktijk onder de vleugels

De naam feestdagen is al veelzeggend’
Maar dit jaar zal het de eerste kerst zijn zonder hem. Ruim vier maanden na zijn plotselinge overlijden denk ik vooral dat deze kerst doordrenkt zal zijn met de aanwezigheid van de afwezigheid. Ik vroeg aan rouwbegeleider Marieke Knegtel van praktijk Onder de Vleugels in Almkerk hoe het kan dat juist de feestdagen zo lastig zijn na een verlies. Volgens haar is de naam ‘feestdagen’ eigenlijk al veelzeggend. Daar rust een enorme verwachting op dat de dagen leuk, mooi, gezellig en bijzonder moeten zijn. Maar als je in rouw bent en een geliefde moet missen dan valt er misschien niet veel te vieren en voelen deze dagen niet leuk of mooi maar juist extra donker en leeg.

Volgens Marieke begint het lastige soms al in de aanloop naar de kerstdagen omdat mensen niet weten wat ze moeten verwachten. Wat ze vooral terughoort van mensen bij haar in de praktijk is dat vooral de eerste kerst zo moeilijk is. De eerste kerst zonder die ene persoon. De eerste jaarwisseling. Mensen die je een gelukkig nieuwjaar wensen, terwijl je je mogelijk verre van gelukkig voelt.

Een invulling zoeken die bij jou past
En bij dat laatste slaat ze wat mij betreft de spijker op z’n kop voor mijn gevoelens op dit moment. Voordat de nieuwe lockdown werd afgekondigd stond er in mijn agenda voor oudejaarsavond een feest met vrienden gepland. Maar ik merkte dat ik eigenlijk helemaal geen zin had om iedereen een gelukkig nieuwjaar te wensen vol gezondheid en mooie momenten. Niet omdat ik het ze niet gun en toewens. In tegendeel. Maar wat betekenen die woorden nou echt? Wat hebben die wensen mij nou het afgelopen jaar opgeleverd? Ik zie een avond in bad met een serie en glas wijn eigenlijk veel meer zitten. Volgens Marieke is het belangrijk voor mensen die iemand zijn verloren en daardoor tegen de feestdagen opzien om een plan te maken. ‘’Probeer een invulling te bedenken die bij jou past, omdat de dag je anders wellicht kan overspoelen.’’ Dat kan volgens haar een kerst zijn met familie of vrienden, maar thuisblijven of een wandeling maken is ook goed. ‘’Of we vieren het net zoals andere jaren en houden tradities in stand, ook al is het confronterend met die lege stoel. Alles is goed. En prima om er op de dag zelf vanaf te wijken.’’

”Probeer een invulling te bedenken die bij jou past, omdat de dag je anders wellicht kan overspoelen. Dat kan volgens een kerst zijn met familie of vrienden, maar thuisblijven of een wandeling maken is ook goed.”

Een andere optie die volgens haar mooi kan zijn is om een nieuwe traditie te bedenken om kerst vorm te geven na een verlies. Bijvoorbeeld het bezoeken van een plek waar je broer of zus wel eens was of een film kijken waar hij of zij veel naar keek. Maar ook een kaarsje aansteken kan. Een ritueel of traditie. Het heeft me aan het denken gezet. Ik denk dat er deze kerst een mooie bos witte rozen op tafel staat. Als herinnering aan de laatste kerst samen met hem en om te laten zien dat ik het ook zo fijn vond.

Marieke heeft ook nog een laatste advies: ‘’Moet je de hele dag huilen? Da’s oké, laat het gaan. Ben je die dag verdoofd en voel je juist niet zoveel? Heb hier dan geen oordeel over, laat het gebeuren. En ben je met vrienden of familie en word je afgeleid, voel je je een moment onbezorgd en moet je om dingen lachen? Geweldig. Het mag allemaal.’’ Want onthoud: het is jouw proces. Er is geen goed of fout.

Ik wens jullie liefdevolle feestdagen toe.

Hanna, zus van 2 overleden broers

 

De VBZ zijn te vinden op Facebook en op Instagram 

Meer blogs

10 november 2021

VBZ bij het 40-jarig bestaan: video

Bij het 40-jarig bestaan van vereniging Ouders Overleden Kind was ook ruimte en aandacht voor broers en zussen, die ook een broer of zus zijn verloren. De werkgroep Verbonden Broers en Zussen van OOK en stichting Broederziel vertelden wat de persoonlijke impact was en hoe zij lotgenoten kunnen steunen.

Lees meer

21 september 2020

Recensie: Gebr.

OOK recenseert boeken over verlies. Ted van Lieshout schreef Gebr., over Luuk die een dagboek bijhoudt in het dagboek van zijn overleden broer.

Lees meer