Recensie ‘Het is net alsof ik hier niet hoor…’

In 1987 beëindigt de 13-jarige Saskia haar leven, totaal onverwachts voor haar omgeving. Ze laat een kort afscheidsbriefje na en een enorme hoeveelheid dagboeken, brieven, tekeningen en zelfs een complete roman. Haar vader Andy Sanders vraagt zich af of deze ‘nalatenschap’ van Saskia de vragen rond haar dood beantwoordt en misschien van belang kan zijn voor andere kinderen met soortgelijke problemen. Daarom zoekt hij in 1989 contact met René Diekstra, hoogleraar psychologie, internationaal onderscheiden voor zijn onderzoek naar zelfdoding en preventie. Diekstra bestudeert een aantal dagboeken en neemt interviews af bij mensen uit de directe omgeving van Saskia. Door allerlei oorzaken komt het er niet van om de beschikbare informatie af te ronden tot een boek. Voor Sanders speelt mee dat hij ervaart dat het schrijven over zijn dochter te ingrijpend is om naast zijn werk te kunnen doen. Pas na zijn pensionering pakt hij de draad weer op.

Het eerste deel van het boek is een brief van Sanders aan Saskia. Hij beschrijft daarin zijn herinneringen aan zijn bijzondere dochter. Saskia was een zeer intelligent, gevoelig en creatief meisje. Zij was altijd aan het schrijven en tekenen en vanaf haar negende jaar schreef zij dagboeken. Na de scheiding van haar ouders blijft zij met haar oudere zus bij haar moeder en stiefvader wonen. Haar vader, die 200 km verderop woont, ziet zij dan alleen in weekends en vakanties. Sanders schrijft vervolgens over de dag van haar dood en de intense rouw die volgde. Vier jaar na haar dood belooft hij haar altijd te zullen gedenken. Ook legt hij tegenover Saskia en zichzelf verantwoording af over het verleden, omdat hij nog altijd worstelt met de vraag of haar zelfdoding te voorkomen was geweest. Terugkijkend zijn er enkele momenten geweest dat het niet goed met Saskia ging. Sanders heeft dat toen onvoldoende gezien en er daarom niet goed op gereageerd. Dat spijt hem nog steeds.

Het tweede deel is een brief van Diekstra aan Sanders. Hij geeft aan dat de ‘nalatenschap’ van Saskia heel bijzonder is. Zij heeft zoveel en zo scherpzinnig geschreven over haar gedachten en gevoelswereld, dat dit uniek is voor een meisje van die leeftijd. Haar dagboek was haar uitlaatklep, maar uiteindelijk ook haar valkuil. Al schrijvend trok zij zich steeds meer terug in een eigen fantasiewereld. Met mensen uit haar omgeving sprak zij niet over haar depressieve gevoelens en haar negatieve gedachten. Uit haar dagboek blijkt dat zij al langere tijd gedachten had over de dood en zelfdoding. Diekstra reconstrueert de aanloop tot de fatale beslissing van Saskia. Hij concludeert dat er in de omgeving van Saskia her en der brokjes informatie over haar gemoedstoestand bekend waren, maar dat deze niet werden gedeeld. Dat betekent dat niemand het overzicht had en heeft onderkend hoe ernstig zij eraan toe was. Zo vertelt de therapeut bij wie zij het laatste jaar van haar leven onder behandeling was, na haar dood aan de ouders geen depressiviteit of suiciditeit bij Saskia te hebben opgemerkt. Diekstra noemt het daarom ‘een verantwoordelijkheid van velen’ dat er niet tijdig is ingegrepen. Zijn oproep is om open te staan voor signalen van depressiviteit en eenzaamheid bij jongeren en deze altijd serieus te nemen, hoe jong een kind ook is.

Dit boek is een prachtig en indrukwekkend in memoriam van een vader voor zijn dochter. De beschouwing van Diekstra geeft vanuit een helikopterview inzicht in de psychische problemen van Saskia.

Hopelijk biedt het boek andere ouders en jongeren steun, troost of inzicht. De geschiedenis van Saskia maakt echter ook pijnlijk duidelijk hoe moeilijk het is om  te doorgronden wat er werkelijk in een ander omgaat, ook voor een ouder en een professionele hulpverlener.

Andy Sanders & René Diekstra – ‘Het is net alsof ik hier niet hoor…’ Leven en dood van een dertienjarige.
Uitgeverij Prometheus, 2016
ISBN 978 90 446 3128 9

Meer blogs

21 juli 2016

“Tonio” van A.F.Th van der Heijden

Een detectiveachtige reconstructie van de laatste dagen van Tonio’s leven. Herinneringen, dagboekpassages, beschrijvingen van vrienden, familie en gebeurtenissen. Tonio is de zoon van schrijver A.F.Th. van der Heijden en zijn vrouw Mirjam Rotenstreich.

Lees meer

31 juli 2020

Recensie: geen angst, geen pijn, geen leven

OOK recenseert boeken over verlies. Psychiater en moeder Stanneke Lunter schrijft over ontstaan en verloop van de psychische ziekte van haar jongste dochter.

Lees meer