Poëzie en roman van Chaja Polak

Chaja Polak (1941) is beeldend kunstenaar en schrijfster. Begin 2006 overleed haar oudste zoon aan kanker. Hij was getrouwd en vader van nog jonge kinderen. Zij dacht aanvankelijk nooit meer te zullen schrijven, het leek haar onmogelijk geworden. Toch verschenen in 2007 twee nieuwe boeken van haar hand over de dood van haar zoon.

‘Verslag van een onaanvaarde dood’ is haar eerste poëziebundel. In de vorm van een lang gedicht in fragmenten probeert Chaja Polak woorden te geven aan gevoelens en gebeurtenissen tijdens de ziekte en het overlijden van haar zoon en de tijd daarna.

Daarnaast verscheen in hetzelfde jaar ‘Wachten op de schemering’. De alleenstaande vrouw Hanna vertelt hier in de ik-vorm hoe zij zich staande probeert te houden in de eerste herfst en winter na de winter waarin haar volwassen zoon overleed. In de herfst begint Hanna te wachten tot de schemering intreedt, pas op dat moment kan zij de bescherming van haar huis achter zich laten en naar buiten gaan.

In een beeldende stijl blikt Hanna terug op pijnlijke en mooie herinneringen, de hoop en wanhoop tijdens het wachten op uitslagen uit het ziekenhuis, haar angst,  onmacht en haar schuldgevoel als moeder tegenover haar zoon.

Vaak denk ik dat het mijn schuld is. Om gedachten die ik toeliet in mijn hoofd, en om wat ik heb gedaan en nagelaten, alsof ik ‘had kunnen voorkomen’, alsof ik die macht bezat. Ik weet dat ik mezelf ermee martel. Soms lukt het me met mijn verstand die waanzin uit te schakelen, even geeft dat verlichting, dan begint hij weer.’

In korte scenes komt de pijn van het verlies die Hanna bijna tot krankzinnigheid drijft tot uiting en de grote moeite die het haar kost om anderen tegemoet te treden bij haar zoektocht in een wereld die voor haar voorgoed veranderd is. Zeer herkenbaar is de beschrijving van de verwarrende en complexe emoties bij Hanna als zij zich afvraagt hoe zij moet reageren als iemand, hoe goed bedoeld ook, haar vraagt hoe het met haar gaat of, erger nog, vraagt: ‘Alles goed?’

Mooi gevonden is het beeld van een trein die achteruitrijdt in de tijd en haar als passagier dwingt uit het raam te kijken en uit te stappen op stations waar ze niet wil zijn. Zo wordt de kracht van haarscherpe – soms mooie maar ook zeer pijnlijke – herinneringen zichtbaar die haar laten zien ‘wat voorbij is maar nooit voorbijgaat’.

Met weinig woorden weet Chaja Polak krachtige beelden en herkenbare emoties op te roepen. Ze schreef een indrukwekkende kleine roman en poëziebundel over het diepe verdriet en de onmacht van een moeder in het eerste jaar van rouw. Haar rouw gaat niet alleen over haar pijn om haar zoon, maar ook over de pijn om het verdriet van haar achterblijvende schoondochter en kleinkinderen.

Chaja Polak

Wachten op de schemering

Verslag van een onaanvaarde dood   poëzie

Uitgeverij Contact, 2007

De boeken vullen elkaar op een vanzelfsprekende wijze aan, maar zijn ook op zichzelf staand te lezen. Beide boeken zijn niet meer leverbaar, maar nog wel te leen in de bibliotheek of als e-book of audioboek te koop.

 

Meer blogs

4 februari 2018

Recensie: Suzan Hilhorst schreef ‘Sara en Liv’

Suzan Hilhorst vertelde het verhaal van haar twee overleden dochters eerder op indrukwekkende wijze in de televisiedocumentaire “Kijken in de Ziel – De achterblijvers”. Nu heeft ze er ook een boek over geschreven.

Lees meer

11 april 2017

Sacha van der Donk “Leven naast de dood”

recensie Sacha van der Donk “Leven naast de dood”

Lees meer