Namen blijven noemen – Marinus van den Berg

Marinus van den Berg stuurde ons toe, naar aanleiding van de bijeenkomst op 23 oktober 2021:

Het is weer de tijd van namen noemen. Allerzielen en op de laatste zondag van het kerkelijk jaar in vele protestantse gemeenten. Eeuwigheidszondag. Dat noemen, dat lezen van de naam vraagt om zorgvuldige aandacht. Een moeder die haar 28 jarige zoon is verloren, zoals Vlamingen het zeggen, terwijl wij zeggen heeft verloren, schreef een gedicht voor de jubileumbijeenkomst 40 jaar OOK (Ouders Overleden Kind.) Ik vroeg haar die ik niet kende of ik het mocht voorlezen op een bijeenkomst waar ze zelf ook zou zijn. Ze antwoordde vereerd te zijn. Het was goed dat ze er bij was. Haar zoon heette Ian. Zo las ik. Ik sprak de naam uit met een engels accent “Eian”. Ik hoorde een stem. Het was de moeder. Ze zat halverwege de zaal en riep Iean. “Ik wil dat zijn naam goed wordt uitgesproken.” Ik zag haar voor het eerst. Ik waardeerde haar directe interventie en leerde nog eens weer hoe gevoelig het luistert dat een naam goed wordt uitgesproken. Niet alleen het noemen van de naam heeft waarde, maar ook het goed uitspreken of goed schrijven is van betekenis. Misschien nog wel meer als iemand zelf je niet kan corrigeren. Nu corrigeerde de moeder. Niemand kan de naam van een kind uitspreken als een moeder of als een vader of zus of broer. In de pauze vertelde ze dat dit zijn hele leven een probleem was geweest. De naam is met een Engels of met een Spaans accent uit te spreken. De naam verwijst naar Johannes: god is genadig. Zoals ook de naam Jan. Dat heb ik die dag in de avond thuis opgezocht. Ik heb haar niet kunnen vragen wat is het verhaal achter de naamkeuze? Is zijn vader van Spaanse oorsprong.

Ik herinner me een man wiens naam goed was gespeld naast de kamer in het hospice. Hij had een uithuisplaatsingsgeschiedenis en een geschiedenis met jeugddetentie. Het juist uitspreken en schrijven van zijn naam na een gekwetst leven droeg bij aan vertrouwen kunnen geven aan de mensen van wie hij nu afhankelijk was. In deze tijd van het jaar wachten veel mensen ook op het plaatsen van de grafsteen. Zij kijken allereerst of de naam goed geschreven is. Dit jaar moeten meerdere mensen langer wachten omdat de levertijd van de steen als gevolg van de corona vertraagd is. Zo is dat ook voor het graf van mijn broer die in november 2020 overleed.

De hele zaal heeft deze muziek echt ervaren

Het overkwam me op een bijzondere zaterdag. Terug in huis van een dag boordevol indrukken kwam dit moment als eerste weer bovendrijven. Het was de zaterdag waarop de vereniging OOK ouders overleden kind stilstond bij haar 40 jarig jubileum. Trijntje Oosterhuis – kleiner en volkser (dichtbij mensen van alledag –dan in mijn beeldvorming- eindigde met een lied van haar vader Ken jij mij en wie ken jij dan? Je kunt een naam kennen. Je kunt een naam goed uitspreken goed schrijven en tegelijk kun je iemand niet kennen. Ken je wie je denkt te kennen en kennen zij jou die zeggen jou te kennen? Alle kennen is een ten dele kennen. Dat maakt het goed uitspreken van een naam eerder urgenter dan een bijzaak. Het vraagt altijd aandacht. We leven niet meer in een land waarin de meesten Maria, Jos, Mien of Jan heten. Steeds meer namen zijn “anders” en zijn namen met een verhaal, een geschiedenis. Ik betrap mezelf er op dat ik namen met een Turkse, Marokkaansse, Afrikaanse afkomst minder gemakkelijk onthoud. Het helpt me als ze opgeschreven worden en niet alleen uitgesproken. Een naam is een persoon die je kan openen of dicht kan houden. Trijntje Oosterhuis bleek kleiner van gestalte dan ik dacht, maar vooral dichtbij wat mensen in het leven kan overkomen. Meer van de Jordaan dan van de grachtengordel.

Ze was op deze dag uitgenodigd met een zaal vol ouders, grootouders, zussen en broers die weet hadden van het verlies van een levensbelangrijke verbinding. Er was een vader aanwezig wiens vraag ik nooit meer zal vergeten: “kun je nog dansen in een valse wereld.” Hij verloor zijn enige zoon aan een hersenziekte. De wereld was vals voor hem geworden. Ook hij en zijn vrouw stonden deze middag op en klapten mee met enkele liederen die Trijntje Oosterhuis zong. Liederen over de vreugde vanuit een innerlijk besef dat niets vanzelfsprekend of een recht is. Zij was met haar levensvreugde, samen met haar man, zo oprecht aanwezig dat dansen mogelijk werd en de wereld even zuiver was. Niet omdat er geen verdriet is maar omdat verdriet en verdrietigen erkend, gezien, gehoord worden.

Het is die erkenning die ook gebeurt in het noemen van de naam die verbinding brengt. De relatie tussen zij die een kind verloren – ongeacht leeftijd en wijze waarop – en zij die dit niet hebben ervaren is een precaire relatie, die al snel een wij –zij verhouding kan zijn. Dat leidt tot gezegdes als “je moet het toch zelf alleen doen.” Of “ieder is anders.” Zinnen die geen verbinding tot stand brengen. Nabij zijn is niet vanzelfsprekend als er een vitale verbinding wordt verbroken. An Hooghe uit Vlaanderen die geen kind is verloren luistert al 20 jaar naar ouders die dat wel meemaakten. Zij die moeder en familie en gezinstherapeut is zei dat ze vooral van mensen hield. En dat was te horen. In haar voordracht liet zij vooral ouders aan het woord komen. Ze onderscheidde in haar voordracht meerdere verbindingen. Zo ook in haar rijke boek Anders nabij waarin ouders aan het woord komen maar ook onderscheidingen worden gemaakt die verbinden!

Ouders komen ook aan het woord in het boek dat op deze dag verscheen en waarvan een eerste exemplaar zal worden aangeboden aan Paul Blokhuis, demessionair staatssecretaris die zijn jongste dochter dit jaar verloor. Het boek met de titel: “Verdriet in de ogen kijken” is uitgegeven door Adveniat. Het zijn verhalen van ouders die een wereldvreemde paradox laten zien: wie het verdriet in de ogen kijkt gaat perspectief zien.

Marinus van den Berg, 24 oktober 2021

Literatuur:
An Hooghe, Anders Nabij.
Verdriet in de ogen kijken, onder redactie van o.m. Elle Lepoutre, uitgeverij Adveniat Baarn 2021

Meer blogs

27 oktober 2021

Fotoalbum: Verbinding in verlies, 23 oktober 2021 in Zeist

Fotoalbum, fotoverslag van ‘Verbinding in verlies’, bij het 40-jarig bestaan van OOK op 23 oktober 2021. Deze dag werd gehouden in Woudschoten, Zeist. Foto’s zijn gemaakt door Carlo en Marleen Bouwman-van Echtelt.

Lees meer

4 november 2021

‘Verdriet in de ogen kijken’ overhandigd aan lotgenoot en staatssecretaris Paul Blokhuis

De vereniging Ouders Overleden Kind presenteerde op maandag 1 november 2021 haar boek ‘Verdriet in de ogen kijken’ aan Paul Blokhuis, lotgenoot en staatssecretaris VWS. Hij reageerde met grote dankbaarheid.

Lees meer